header-rotator       Studiegroep Voorafstempelingen

De UNIGRO-VOORAFSTEMPELINGEN

Deel I : 1953                        Mon Römer

In 1928 was Sint-Niklaas één van de laatste gemeenten waar de voorafstempeling met de hand ingevoerd werd vooraleer ze vanaf 1931, op enkele uitzonderingen na, vervangen werd door het typo-stempel BELGIE/BELGIQUE. In 1953 zal Sint-Niklaas nogmaals zijn intrede doen in de geschiedenis van de Belgische préo’s, nu echter op een wijze die minder bekend is bij de meeste verzamelaars, met name met de UNIGRO-voorafstempelingen.

Over deze stempels is in 1957 een kleine studie verschenen van H. Bruwière en C.B. Van Damme : “l’Histoire des Préoblitérés de Saint-Nicolas-Waes”, uitgegeven door de “Cercle d’Etude des Préo’s”. In de nrs. 4 (april 1988) en 6 (april 1989) van ons tijdschrift publiceerde ik een vertaling van dit boekwerkje, samen met enkele aanvullingen. Nadien is uit een studie van dhr. Willy Van Riet gebleken dat de periode van de UNIGRO-voorafstempelingen in feite geduurd heeft tot einde 1960.

 

Een lid van onze Studiegroep, dhr. Yves Winand uit Kontich (België), bezit de volledige collectie van voornoemde heren. Uit handgeschreven stukken die bij de collectie zitten blijkt dat ze, na het publiceren van hun studie in 1957, nog meerdere stukken gevonden hebben die een beter zicht geven op deze boeiende periode. Om die redenen heb ik besloten te trachten het volledig verhaal te reconstrueren waarbij ik ruim gebruik gemaakt heb van prachtige stukken uit de collectie.

1. Ontstaan van de UNIGRO-voorafstempelingen

Begin van de jaren ’50 uit de vorige eeuw verwerkte het postorderbedrijf in textielwaren UNIGRO, gevestigd in Sint-Niklaas (Waas), elke dag een enorme hoeveelheid inkomende en uitgaande post. De Postadministratie had een ploeg beambten aan het bedrijf verbonden, enerzijds om de verzending te bespoedigen, anderzijds om de andere kantoren in de stad minder te belasten. Voor dit kantoor werden geen speciale stempels aangemaakt.

Regelmatig werden door het bedrijf verkoopcatalogi verzonden in kruisbandjes. Vanzelfsprekend werden voor het frankeren van deze catalogi voorafgestempelde zegels gebruikt.

In augustus 1953 bracht de firma een nieuwe verkoopcatalogus voor het volgende seizoen in omloop. Voor het frankeren van elk van de 700.000 exemplaren was een port van 0.60 Fr. vereist. Hieruit kunnen we afleiden dat, tenzij er kortingen werden toegestaan, de catalogus tussen 100 en 150 gram moet gewogen hebben. Het port voor drukwerk bedroeg immers 0.20 Fr. per 50 gram of gedeelte van 50 gram.

Maar de serie voorafgestempelde zegels van die periode bevatte slechts de waarden 5, 10, 20, 40 en 80 centiemen (reeks 44 : 1-I-53/31-XII-53 en reeks 45 : 1-VII-53/30-VI-54 afbeelding 1).

UNIGRO - Afbeelding 1

afbeelding 1 : typo-reeks 45

Het idee minstens twee postzegels per catalogus (1.400.000 zegels !) te plakken moet iedereen ontmoedigd hebben, zonder nog te spreken van de meerkost die dit tijdrovend werk zou betekend hebben. Nochtans zijn er stukken bekend met meerdere préo’s om de frankering van 60 centiemen te bereiken (afbeelding 2) :

UNIGRO - Afbeelding 2

afbeelding 2 : 3 x de type-préo 1-VII-53/30-VI-54 op de 20 centiemenzegel

Aangezien er onvoldoende tijd was om een bijkomende typo van 0.60 Fr. te drukken in het Zegelwerkhuis van Mechelen, werd toelating gevraagd aan de P.T.T. om volledige vellen van de bestaande 0.60 Fr. rose-lila (OBP nr. 855 - afbeelding 3) in het postkantoor van het bedrijf vooraf te mogen afstempelen met een rolstempel dat gewoonlijk gebruikt werd om zegels op moeilijke pakketten of grote briefomslagen te annuleren.

                                                                                                                                                                       

UNIGRO - Afbeelding 3

afbeelding 3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Met Dienstnota nr. 35 van 01.09.1953 werd “gans uitzonderlijk” deze toestemming verleend :

Dienstnota nr. 35 - 01.09.1953

De firma Unigro zal binnenkort op het postkantoor St Niklaas (W) 700.000 catalogussen afgegeven die aan 0.60 fr. zullen gefrankeerd zijn.

Om tijd te winnen en gans uitzonderlijk, zullen de voor de frankering van deze zendingen vooruit afgestempeld zijn, t.t.z. in bladen en door middel van een datumstempel met inktrol. Daar het annuleringsstempel bestaat uit een afdruk van de datumstempel gevolgd door een vlam, zullen sommige zegels slechts de evenwijdige lijnen van de vlam dragen. Deze zendingen zijn als regelmatig te aanzien.

De kantoorhoofden gelieven de aandacht van het personeel op deze bijzonderheid te vestigen.

2. Beschrijving van het ontwaardingstempel

Aangezien de préo-handstempels uit de periode 1894/1930 reeds meer dan twintig jaar buiten gebruik waren werd de voorafstempeling uitgevoerd met het roldatumstempel (afbeelding 4):

UNIGRO - Afbeelding 4

afbeelding 4: roldatumstempel ST. NIKLAAS

Het stempel bevat een enkele cirkel met diameter 27,5 mm.

In het bovensegment : ST NIKLAAS

In het ondersegment : een serie van 7 punten

In het midden op één lijn : dag, maand, jaar en het uur van afstempeling.

Dit cirkel wordt gevolgd door een vlam, samengesteld uit 6 evenwijdige lijnen, op 4,5 mm afstand van elkaar en met verschillende lengte.

3. De verschillende standen van het stempel

Omdat het roldatumstempel niet voor komt op de poststukken kan men zonder twijfel spreken van een voorafstempeling. Zoals bij de gewone préo’s zijn ook de standen A tot en met D mogelijk. De fragmenten van de cirkel (er kan geen volledige cirkel op een zegel) kunnen op de klassieke manier gecatalogiseerd worden. De fragmenten van de golflijnen kunnen alleen in een horizontale (AB) of verticale (CD) stand gerangschikt worden (afbeelding 5):

UNIGRO - Afbeelding 5 A

A

  

UNIGRO - Afbeelding 5 B

B

 

afbeelding 5 :

4 standen van de voorafstempeling

 UNIGRO - Afbeelding 5 C

C

 UNIGRO - Afbeelding 5 D

D

 

4. De kruisbandjes

Tijdens de periode 1953-1955 heeft de firma UNIGRO slechts één papiersoort gebruikt voor de kruisbandjes rond de catalogi. Het papier was roos en van goede kwaliteit. Nadien volgden andere kleuren van papier.

Op alle bandjes kwamen volgende gegevens voor, gedrukt met violette aniline-inkt (afbeelding 6) :

UNIGRO - Afbeelding 6

afbeelding 6 : gegevens op het kruisbandje

5. De préo-poststukken

UNIGRO-voorafstempelingen kunnen als volgt voorkomen :

1.Volledig kruisbandje, bewaard door de bestemmeling.

2.Volledig kruisbandje, teruggezonden naar de afzender en voorzien van extra-stempels (afbeelding 7) zoals “Terug aan afzender” of opgaven van redenen van niet-bestelling zoals “Overleden”, “Adres onbekend”, enz …

UNIGRO - Afbeelding 7

afbeelding 7: teruggezonden kruisbandje

3.   Fragmenten van 1 en 2 (afbeelding 8).  

Indien de fragmenten geen extrastempels vertonen, moeten minstens delen van de firmaopdrukken op het kruisbandje zichtbaar zijn (afbeelding 8).

4.   Losse zegels kunnen slechts als een UNIGRO-voorafstempeling   herkend worden als ze een deel van voornoemd datumstempel bevatten en als ze nog gom bezitten (afbeelding 9).

                                                                                                                          

 

 UNIGRO - Afbeelding 8

afbeelding 8

 

 UNIGRO - Afbeelding 9

afbeelding 9 : deel van een zegelvel MET gom

6. Enkele bedenkingen …

Ik heb me steeds afgevraagd hoe beide heren er in geslaagd zijn de soms zeer gedetailleerde gegevens in hun studie te weten te komen zoals bijvoorbeeld oplagen per datum (zie onder punt 7. “De verschillende zendingen verder in de tekst).

Daarenboven beschikten ze over een groot aantal teruggezonden stukken naar het bedrijf en over postfrisse, gestempelde zegelvellen die niet in een postkantoor te koop waren. Het antwoord heb ik gevonden in de handgeschreven aanhef op de eerste bladzijde van hun verzameling (afbeelding 10) en in drie bewaard gebleven brieven. Op te merken valt dat de volledige verzameling in het Frans is opgesteld terwijl beide heren Vlamingen waren.

UNIGRO - Afbeelding 10

afbeelding 10 : deel van de eerste bladzijde van de collectie

Vrij vertaald :

                                                                            Antwerpen maart 1955

         Vrienden Verzamelaars !

         Ziehier een zeer merkwaardige verzameling van voorafgestempelde zegels die ik kon opbouwen dank zij een beetje geluk en vooral dank zij de zeer waardevolle (en zeer gewaardeerde) hulp van de heer J. Serwir, van Sint-Niklaas W. aan wie ik het grootste deel van deze bladzijden te danken heb.

 

                                                                                Ch. B. Van Damme

Vermoedelijk kwam Van Damme begin september 1953 te weten dat in het bedrijf een speciale manier van voorafstempelen werd toegepast. Op 5 september 1953 vroeg hij schriftelijk inlichtingen aan het bedrijf. Het antwoord van directeur José Serwir dd. 7 september 1953 is bewaard gebleven (afbeelding 11).

UNIGRO - Afbeelding 11

afbeelding 11 : brief van directeur Serwir van UNIGRO

Uit de brief blijkt dat de directeur waarschijnlijk zelf filatelist was omdat hij betwijfelt dat de postzegels die op het postkantoor in zijn bedrijf afgestempeld worden wel echte préo’s zijn. Daarenboven weet hij dat er voor het typografisch voorafstempelen van de 60 centiemen een ministerieel besluit noodzakelijk is.

Van Damme is het met deze stelling niet eens. In zijn antwoord aan Unigro legt hij uit waarom hij van mening is dat de rolvoorafstempelingen van het bedrijf wel degelijk préo’s zijn :

Zeer geachte Heer Bestuurder,

Met oprechten dan en innige blijdschap Uw ge-eerd schryven van 7 deze ontvangen betreffende die voorafgestempelde Postzegels.

In Uw vriendelijk antwoord meldt U my, dat er nog geen gevolg gegeven werd aan Uwe officiële aanvraag, betreffende de met de machine vooraf te stempelen Postzegels, van 0,60 Fr.

Tevens heb ik het genoegen te vernemen, dat de Post vooraf de door U te gebruiken postzegels, “annuleert” door “afrolstempel”.

Indien dit inderdaad gebeurt, is dit soort “annuleeren VOORAF” - t.t.z. vooraleer de postzegels op het te verzenden drukwerk gekleefd worden, toch ook een VOORAFSTEMPELING en mocht het u niet te moeilijk vallen, zoudt U my een reuze-plezier doen, my indien mogelijk een vyftigtal stuks, die vooraf-gerolde postzegels te willen doen toekomen.

Mocht ik U, of ééner Uwer vrienden plezier kunnen doen, met buitendien een assortiment gebruikte vreemde postzegels te doen toekomen, zou zulks my inderdaad een waar genoegen zyn.

Uwe méér dan vriendelijke belofte my desgevallend op de hoogte te willen houden by eventuele toereiking der bewuste Préo’s - by machine, of TYPO’s, zooals wy ze noemen, wordt ten zeerste op prijs gesteld en ik kan U niet genoeg dankbaar wezen.

En dan het antwoord dd. 11 september van de bedrijfsleider :

Mijnheer,

Uw schrijven van 8 dezer in de beste orde ontvangen.

Gezien U werkelijk belang stelt in deze vooraf-gerolde zegels, zenden we er U hierbij zoals gevraagd, 50 op.

We hebben dat gaarne gedaan om U van dienst te zijn, doch zouden het op prijs stellen dat U dit aanziet als een persoonlijke gunst- zonder ons nu alle collectionneurs op den hals te jagen.

U begrijpt dat we hieraan dan geen gevolg meer kunnen geven.

Wat betreft uw vriendelijk aanbod om enkele vreemde zegels in ruil te zenden, daarvan wil ondergetekende graag gebruik maken voor de collectie van zijn zoontje.

Bij voorbaat hiervoor mijn besten dank, en steeds tot dienst bereid, teken ik met achtingsvolle groeten.

                                                                                      vr. Unigro

                                                                                       een bestuurder

                                                                                       J. Serwir

De relatie heeft waarschijnlijk de ganse periode van de UNIGRO-préo’s geduurd wat verklaart hoe het mogelijk was dat Vandamme aan zoveel insiderinformatie en materiaal kon komen.

Dit blijkt tevens uit het tweede deel van het voorwoord op de eerste bladzijde van zijn collectie dat werd opgesteld in april 1958, dus aan het einde van de eerste UNIGRO-periode (afbeelding 12).

Vrij vertaald :

Om de monotonie de voorkomen, die een collectie van voorafgestempelde zegels meestal heeft,heb ik verkozen aan dit geheel een meer “gedocumenteerd” karakter te geven. Men ziet er niet alleen préo’s die men als “buitengewoon” kan omschrijven maar tegelijkertijd kan men zich rekenschap geven van de commerciële ontwikkeling zien die de Firma Unigro heeft meegemaakt tussen de jaren 1953 en 1957, wat bewezen wordt door de groei van haar zo populaire “catalogen”.

Deze collectie is dus, tegelijkertijd, een historische documentatie !

                                                                                Ch. B. Van Damme

                                                                                              April 1958

 

UNIGRO - Afbeelding 12

afbeelding 12 : tweede deel van de eerste bladzijde van de collectie

 

                                                                             WORDT VERVOLGD

www.bursaescorpartner.biz escort bursa