header-rotator       Studiegroep Voorafstempelingen

Censuur in België na WO II : “Gebruikte Taal”

                                                                                                                                         Mon Römer

Onderstaand artikel is een bewerking van een bijdrage die gepubliceerd werd in het tijdschrift van de Studiegroep Voorafstempelingen  (Jaargang 13 - nr. 25 van oktober 1998).

 Tenzij anders vermeld, komen de getoonde stukken uit mijn collecties.

Betekenis van de de gebruikte afkortingen:

OCVB: Officiële Catalogus van de Voorafgestempelde zegels van België

Na vier lange jaren van Duitse bezetting, zorgden de geallieerde troepen vanaf 2 september 1944 voor een progressieve bevrijding van het Belgisch grondgebied.  Nadat de postdiensten gedurende dit tegenoffensief tijdelijk alle activiteiten hadden gestaakt, werd nu alles in het werk gesteld om zowel de binnenlandse als de buitenlandse postverbindingen geleidelijk aan te herstellen.

§2 van Dienstnota 2N van 12 september 1944 beschreef dit als volgt :

“Naarmate van de bevrijding van het grondgebied zal het betamen, in de mate van het mogelijke, en zonder de tegenovergestelde onderrichtingen van de lokale militaire overheid, te verzaken aan de beperkingen van allerlei aard die worden opgelegd door de omstandigheden, en in elk kantoor te streven naar het herstel van de dienst op basis van de inrichtingen van mei 1940.”

De censuur was echter nog niet afgeschaft.  Elk poststuk moest nog nagekeken worden door de censoren van de dienst “Toezicht der Verbindingen / Controle des Communications”.  Vermits België tweetalig is was het handig dat op de buitenzijde van het poststuk de vermelding voorkwam in welke taal het stuk was geschreven of gedrukt.  Men kon dan de juiste stukken geven aan een censor die die taal machtig was.  Deze verplichting werd als volgt opgelegd door §4 van Dienstnota 4N van 29 september 1944 :

"Deze brieven en kaarten moeten de naam van de afzender, zijn bestendig adres en de gebruikte taal vermelden.  Deze welke na 8 oktober eerstkomend aan de gestelde eisen niet zouden voldoen, moeten als onbestelbaar behandeld worden.  Hierop dient bij iedere gelegenheid de aandacht van het publiek gevestigd te worden, en er moet een bericht in deze zin dicht bij de winketten aangeplakt worden."

Volgende stukken zijn volgens deze instructies behandeld :

image001

17-12-1944 : Brief Turnhout - Antwerpen getypt : “Vlaamsch”

image003

13-2-1945 : Briefkaart Turnhout - Gruitrode handgeschreven : "Nederlandsche Taal"

De verplichting naam en adres van de afzender evenals de gebruikte taal op de briefwisseling aan te duiden, vond moeilijk ingang bij het brede publiek.  De Posterijen deden al het mogelijke om het publiek voldoende te sensibiliseren. Toch bleven vele postzendingen de vereiste aanduidingen niet dragen :

image005

21-11-1944 : Brief Turnhout - Antwerpen geen vermelding van “Gebruikte Taal”

De dienstnota’s volgden elkaar op.  Meermaals werd bij de postbeambten aangedrongen op het terugzenden of met strafport belasten van poststukken zonder naam en adres of zonder de opgave van de gebruikte taal.  De dienst der onbestelbare stukken geraakte dan waarschijnlijk overbelast want in een volgende dienstnota werd het dan weer  "aanbevolen inschikkelijkheid te tonen".

Wanneer poststukken niet werden uitgereikt, wegens het ontbreken van de verplichte aanduidingen, dan moest dit op de stukken worden vermeld.  Volgens §3 van dienstnota n° 2 van 12 januari 1945 diende dit te gebeuren door middel van speciale stempels en etiketten. Ze werden tot nog toe niet op poststukken teruggevonden zodat het vermoeden bestaat dat ze nooit werden aangemaakt.

De verplichting van het vermelden van de gebruikte taal werd voor postverkeer in BINNENLANDSE DIENST afgeschaft bij dienstnota 4N van 1 juni 1945 en voor postverkeer in BUITENLANDSE DIENST bij dienstnota n° 34 van 24 augustus 1945.

Onderstaande brief werd verzonden op 18 augustus 1945 en moest dus nog voorzien worden van de vermelding “Gebruikte Taal”.  Dit is niet gebeurd en toch werd hij gecensureerd en is hij in Zwitserland aangekomen.  Opmerkelijk is dat het expresetiket niet van Belgische oorsprong is !

image007

18-8-1945 : Expresbrief Turnhout - Zwitserland geen vermelding van “Gebruikte Taal” Censuurstrook en censuurstempel

 image009

achterzijde

Onderstaande brief werd verzonden nà het dienstorder waarin vermeld werd dat de “Gebruikte Taal” niet meer op de poststukken moest voorkomen.  De afzender heeft dit toch nog gedaan.

Opmerkelijk is dat de brief slechts gefrankeerd is met 8.50 frank terwijl tussen 15.09.1945 en 20.05.1946 het tarief voor expresbrieven als volgt moest worden samengesteld : 3.50 frank (briefport) + 7.00 frank (exprestaks) = 10.50 frank.  Het bedrag van 8.50 frank is ook handgeschreven rechts bovenaan de omslag.

 image011

 1-10-1945 : Expresbrief Turnhout - Zwitserland getypt : “en Français”

Ook op drukwerk moest de vermelding van de gebruikte taal voorkomen.  Het is logisch dat dit niet op elk stuk met de hand geschreven werd.  In die periode moest een zending, gefrankeerd met préo’s, immers uit minstens duizend stuks bestaan.

Onmiddellijk na het ingaan van de verplichting werden door sommige afzenders voor het aanbrengen van de vermelding speciale stempels aangemaakt :

image013

Typostempel I-VII-44/30-VI-45 (OCVB V521) Gestempeld : “TEXTES FRANÇAIS ET FLAMAND”

Voor een volgende zending werd de vermelding gedrukt :

image015

Typostempel I-I-45/31-XII-45 (OCVB V530) Gedrukt : “TEXTES FRANÇAIS ET FLAMAND”

Op alle préo-stukken die ik bezit uit die korte periode komen de verplichte vermeldingen zonder onderscheid voor en dit is begrijpelijk.  Iemand die minstens 1.000 stuks drukwerk in één zending verstuurt en op het postkantoor moet afgeven, is op de hoogte van de geldende reglementen en riskeert niet dat zijn volledige zending wordt teruggezonden of met strafport wordt belast.

 image017

Typostempel I-VII-44/30-VI-45 (OCVB V522) Gedrukt : “VLAAMSCHE TAAL”

image019


Typostempel I-I-45/31-XII-45 (OCVB V531) Gedrukt : “TEXTE FRANÇAIS”

 

                                                                                                                      11 maart 2006

www.bursaescorpartner.biz escort bursa